Maślan a stłuszczenie wątroby – dlaczego bakterie jelitowe mogą mieć znaczenie? 

W ostatnich latach coraz większą uwagę zwraca się na role osi jelito-wątroba w rozwoju metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD, dawniej NAFLD). 

Jelita są bezpośrednio połączone z wątrobą poprzez krążenie wrotne, dlatego substancje wytwarzane przez mikrobiotę jelitową mogą wpływać na funkcjonowanie tego narządu. 

Jednym z najlepiej poznanych metabolitów mikrobioty jelitowej jest maślan (kwas masłowy). 

Czym jest maślan? 

Maślan należy do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA). Powstaje głównie podczas fermentacji niestrawionych składników pokarmowych przez bakterie jelitowe. 

Stanowi podstawowe źródło energii dla kolonocytów, czyli komórek wyściełających jelito grube. Dzięki temu pomaga utrzymywać prawidłową integralność bariery jelitowej i wspiera prawidłowe funkcjonowanie nabłonka jelitowego. 

Badania wskazują również, że maślan może wpływać na: 

– funkcjonowanie układu odpornościowego,  

– regulację procesów zapalnych,  

– metabolizm glukozy i lipidów,  

– wydzielanie niektórych hormonów jelitowych (1).  

Dlaczego może mieć znaczenie dla wątroby? 

Jednym z mechanizmów łączących jelita z wątrobą jest bariera jelitowa. 

Jeżeli jej funkcjonowanie ulega zaburzeniu, do krążenia wrotnego mogą łatwiej przedostawać się składniki bakteryjne, takie jak lipopolisacharyd (LPS). Po dotarciu do wątroby mogą one sprzyjać nasileniu stanu zapalnego, stresu oksydacyjnego oraz procesów związanych ze stłuszczeniem i włóknieniem tego narządu. 

Co pokazują badania? 

Interesujących danych dostarczył opublikowany niedawno przegląd systematyczny obejmujący 7 badań i 1185 uczestników (2). 

Autorzy zaobserwowali, że u osób z MASLD stwierdzano: 

– niższe stężenia maślanu,  

– mniejszą liczebność bakterii produkujących maślan, takich jak Faecalibacterium prausnitzii oraz bakterie z rodzaju Eubacterium. 

Co więcej, niższe stężenia maślanu oraz mniejsza liczebność bakterii produkujących ten metabolit wiązały się z: 

– większym nasileniem stłuszczenia wątroby,  

– bardziej zaawansowanym włóknieniem,  

– większym nasileniem stanu zapalnego,  

– mniej korzystnymi parametrami metabolicznymi, takimi jak wyższy wskaźnik BMI, większa insulinooporność oraz zaburzenia gospodarki lipidowej.  

Warto podkreślić, że badania te pokazują zależności, ale nie dowodzą jeszcze, że obniżone stężenie maślanu jest bezpośrednią przyczyną rozwoju MASLD. 

Które bakterie produkują maślan? 

Do najlepiej poznanych producentów maślanu należą między innymi: 

– Faecalibacterium prausnitzii,  

– Roseburia intestinalis,  

– niektóre gatunki z rodzaju Eubacterium.  

Istotny udział mają również bakterie z rodzajów Anaerobutyricum oraz Anaerostipes, które wykorzystują mleczan i octan do produkcji maślanu.

Na moim profilu na Facebooku będę omawiał również badania dotyczące SIBO, bakterii produkujących maślan oraz innych elementów mikrobioty związanych z osią jelito–wątroba. 

Źródła:

1) Krauze W, et al. 2025. Effect of Sodium Butyrate Supplementation on Type 2 Diabetes-Literature Review. Nutrients. 17:1753. 

2) González-González i wsp. 2026. The Role of Butyrate in People with Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease and Related Metabolic Comorbidities: A Systematic Review. Curr Obes Rep. 15:17.